çıngırak Türkçe
çınġırak
Türkçe yansıma (onamatopeik) 'çın' veya 'çıngır' ses kökünden türetilmiş bir alet adıdır.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe: çın / çıŋ (yansıma ses)
- Eski Türkçe: *çıŋıra- / çıŋra- (çınlamak, ses çıkarmak)
- Orta Türkçe: çınġırak / çıŋrak (küçük çan, çıngırak)
- Osmanlı Türkçesi: چنغراق / چنكرك (çıngırak / çıngırak)
- Türkiye Türkçesi: çıngırak (küçük çan, ses çıkaran alet)
Yapısal Parçalanış
- çın / çıngır Yansıma kök
- Metalik çınlama sesi
- -a- Yansımadan fiil yapım eki
- Yansıma sesten eylem türetir
- -k Fiilden isim yapım eki
- Eylemi gerçekleştiren alet veya araç
çın/çıngır (yansıma ses) + -a- (eylem eki) + -k (alet eki) → çıngırak (çınlayan alet)
Anlam Evrimi
- Metal veya sert nesnelerin çarpmasıyla çıkan tiz ses
- İçinde küçük bir yuvarlak bulunan sallandıkça ses çıkaran küçük çan
- Bebek oyuncağı veya hayvanlara takılan süslü küçük zil
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesi ve Çağatayca metinlerde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'çıŋırak' veya 'çıŋrak' biçiminde belgelenmiştir.
- Divan-i Lügati't-Türk'te (11. yüzyıl) aynı kökten 'çındıradı' (çınladı) ve 'çın' yansıma biçimleri kaydedilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı 'çın' yansıma kökünden türetilmiş fiil.
- 'Çıngır' yansıma sesinden türemiş fiil.