Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

çıngırak Türkçe

çınġırak

Türkçe yansıma (onamatopeik) 'çın' veya 'çıngır' ses kökünden türetilmiş bir alet adıdır.

Gelişim Hattı

  1. Eski Türkçe: çın / çıŋ (yansıma ses)
  2. Eski Türkçe: *çıŋıra- / çıŋra- (çınlamak, ses çıkarmak)
  3. Orta Türkçe: çınġırak / çıŋrak (küçük çan, çıngırak)
  4. Osmanlı Türkçesi: چنغراق / چنكرك (çıngırak / çıngırak)
  5. Türkiye Türkçesi: çıngırak (küçük çan, ses çıkaran alet)

Yapısal Parçalanış

çın / çıngır Yansıma kök
Metalik çınlama sesi
-a- Yansımadan fiil yapım eki
Yansıma sesten eylem türetir
-k Fiilden isim yapım eki
Eylemi gerçekleştiren alet veya araç

çın/çıngır (yansıma ses) + -a- (eylem eki) + -k (alet eki) → çıngırak (çınlayan alet)

Anlam Evrimi

  1. Metal veya sert nesnelerin çarpmasıyla çıkan tiz ses
  2. İçinde küçük bir yuvarlak bulunan sallandıkça ses çıkaran küçük çan
  3. Bebek oyuncağı veya hayvanlara takılan süslü küçük zil

Türkçedeki İlk İzler

  • Eski Anadolu Türkçesi ve Çağatayca metinlerde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'çıŋırak' veya 'çıŋrak' biçiminde belgelenmiştir.
  • Divan-i Lügati't-Türk'te (11. yüzyıl) aynı kökten 'çındıradı' (çınladı) ve 'çın' yansıma biçimleri kaydedilmiştir.

Kökdaş Kelimeler

Aynı 'çın' yansıma kökünden türetilmiş fiil.
'Çıngır' yansıma sesinden türemiş fiil.

Tartışma